Periyodik Muayene Nedir, Hangi Aralıklarla Yapılır?
Periyodik muayene aralıkları tehlike sınıfına göre değişir. Bu yazıda 5-3-1 kuralını, kimlerin kapsama girdiğini ve sürecin nasıl planlandığını anlatıyoruz.
Periyodik Muayene Nedir?
Periyodik muayene, çalışanın işe başladıktan sonra da sağlık durumunun düzenli aralıklarla izlenmesidir. Amaç, yapılan işin çalışan sağlığı üzerindeki etkisini zamanında fark etmek ve gerekirse çalışma koşullarında düzenleme yapılmasını sağlamaktır.
Bu yükümlülük 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun sağlık gözetimini düzenleyen 15. maddesine dayanır. Muayene sonuçları Ek-2 İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu ile kayıt altına alınır.
Periyodik Muayene Aralıkları: 5-3-1 Kuralı
Mevzuattaki tekrar aralığı işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:
| Tehlike sınıfı | Muayene aralığı (üst sınır) | Örnek sektörler |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | En geç 5 yılda bir | Ofis, danışmanlık, perakende |
| Tehlikeli | En geç 3 yılda bir | Tekstil, gıda üretimi, depolama |
| Çok tehlikeli | En geç yılda bir | Metal döküm, inşaat, kimya |
Özel gruplar için süre daha kısa: 6331 sayılı Kanun'un 15. maddesi, çocuk, genç ve gebe çalışanlar için periyodik muayene aralığını en geç 6 ay olarak belirler. Tehlike sınıfı ne olursa olsun bu grup için süre 6 ayı aşamaz.
Bu süreler üst sınırdır, hedef değil. İşyeri hekimi çalışanın sağlık durumunu veya maruziyet düzeyini gerekçe göstererek muayeneyi daha sık tekrarlayabilir. Yani "çok tehlikeli sınıftayım, yılda bir yeter" demek her zaman doğru olmaz.
Aralık Dışında Muayene Gereken Durumlar
Takvimdeki sıra beklenmeden muayene gündeme gelebilecek başlıca durumlar:
- Çalışanın iş kazası, meslek hastalığı veya tekrarlanan sağlık sorunu yaşaması
- Uzun süreli işten uzak kalma sonrası işe dönüş
- Çalışanın görev yerinin veya yaptığı işin değişmesi
- İşyerindeki maruziyet koşullarının değişmesi (yeni kimyasal, artan gürültü vb.)
- Çalışanın kendi talebi üzerine işyeri hekiminin uygun görmesi
Periyodik Muayenede Hangi Başlıklar Değerlendirilir?
Kapsam sabit bir liste değildir; işin niteliğine göre ve işyeri hekimi değerlendirmesi sonucunda belirlenir. Sıkça gündeme gelen başlıklar:
Gürültülü ortamlarda
Odyometri (işitme testi) düzenli olarak izlenir. İşitme kaybının erken dönemde fark edilmesi, kişisel koruyucu donanım ve çalışma düzeni açısından işverene yol gösterir.
Tozlu ve kimyasal maruziyetli ortamlarda
Solunum fonksiyon testi ve akciğer grafisi gündeme gelebilir. Bu başlıklar işe giriş sağlık tetkikleri kapsamında da sıkça planlanır.
Genel değerlendirme
Anamnez, fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar tetkikleri ile çalışanın genel sağlık durumu izlenir.
Bursa'daki İşletmeler İçin Planlama
Bursa'nın otomotiv, tekstil ve makine ağırlıklı sanayi yapısında periyodik muayeneler genellikle toplu gruplar halinde yapılır. Bu da asıl zorluğu ortaya çıkarır: üretimi durdurmadan takvim oluşturmak.
Çalışan sayısı yüksek işletmelerde mobil sağlık aracı ile tetkiklerin tesiste yapılması, vardiya düzenine uygun planlama yapılmasını kolaylaştırır. Sürecin tamamı Bursa OSGB sağlık hizmetleri kapsamında birlikte ele alınabilir.
Sık Yapılan Üç Hata
1. Takvimi çalışan bazında değil işletme bazında tutmak. Her çalışanın işe giriş tarihi farklı olduğu için periyodu da farklıdır. Tek bir toplu tarih tutmak, bazı çalışanların süresini aşırmaya yol açar.
2. Görev değişikliğini atlamak. Ofisten üretim hattına geçen bir çalışan artık farklı bir maruziyet altındadır; periyodunu beklemek doğru olmaz.
3. Kayıtları dağınık tutmak. Denetimde sorulan ilk şey belgelerdir. Ek-2 formlarının ve tetkik sonuçlarının düzenli bir dosyada tutulması gerekir.
Periyodik Muayene Hakkında Sık Sorulan Sorular
Periyodik muayene kaç yılda bir yapılır?
Mevzuattaki üst sınır işyerinin tehlike sınıfına göre değişir: az tehlikeli işyerlerinde en geç beş yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en geç üç yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde en geç yılda bir. Bunlar üst sınırdır; işyeri hekimi gerekli görürse daha sık tekrarlanabilir.
Periyodik muayene ile işe giriş muayenesi aynı şey mi?
Hayır. İşe giriş muayenesi çalışan işe başlamadan önce bir kez yapılır; periyodik muayene ise çalışma süresi boyunca belirli aralıklarla tekrarlanır. İkisi de sağlık gözetimi kapsamındadır ancak amaçları farklıdır.
Tehlike sınıfımı nereden öğrenirim?
İşyerinin tehlike sınıfı NACE kodu üzerinden belirlenir. SGK işyeri bildirgenizde yer alan faaliyet kodu bu sınıflandırmanın temelini oluşturur. Emin değilseniz süreç hakkında yönlendirme alabilirsiniz.
Periyodik muayenede hangi tetkikler yapılır?
Kapsam işin niteliğine göre ve işyeri hekimi değerlendirmesi sonucunda belirlenir. Gürültülü ortamda odyometri, tozlu ortamda solunum fonksiyon testi ve akciğer grafisi gibi başlıklar gündeme gelebilir; her çalışana aynı liste uygulanmaz.
Yönetim Akademisi Altyapısı
Periyodik muayene takviminin kurulması ve yürütülmesi dahil kurumsal sağlık hizmeti süreçleri Yönetim Akademisi altyapısı ile yürütülmektedir.
Periyodik Muayene Takviminiz İçin Bilgi Alın
Çalışan sayınızı ve tehlike sınıfınızı paylaşın; işletmenize uygun bir muayene takvimi planlanabilir.